Negen op de tien mkb'ers denken dat ze groeien. De cijfers zeggen iets anders. Deze week publiceerden het Erasmus Centre for Entrepreneurship en Hogeschool Windesheim de Staat van het mkb 2026, in opdracht van het ministerie van Economische Zaken. De belangrijkste conclusie: van de micro-ondernemingen die in 2014 actief waren, groeide in tien jaar tijd slechts 4,7 procent door naar een klein bedrijf. De rest bleef steken, precies zoals hij begon.
Als je met onderneemgroen.nl bezig bent met duurzame groei, is dit rapport verplichte kost. Het gaat niet over gebrek aan ambitie. Het gaat over een systeem waarin doorgroeien structureel moeilijk is gemaakt, en over wat je daar zelf aan kunt doen.
Nederland is productief, maar staat stil
Het goede nieuws eerst. Nederland telde in het eerste kwartaal van 2026 zo'n 1.654.300 mkb-bedrijven, goed voor ongeveer 60 procent van de toegevoegde waarde en bijna driekwart van de werkgelegenheid in fte. Samen met Ierland, België en Luxemburg is het Nederlandse mkb het productiefste van de Europese Unie.
Maar die koppositie brokkelt af. De arbeidsproductiviteit groeide de afgelopen tien jaar gemiddeld met 0,5 procent per jaar. In de veertig jaar daarvoor lag dat percentage nog op 1,5 procent. Op de wereldranglijst zakte Nederland van de zesde plaats in 2014 naar de elfde in 2025. Dat is geen incident, dat is een trend van een decennium.
Waarom bijna niemand doorgroeit
Het verschil tussen bedrijfsgroottes is groot. De toegevoegde waarde per arbeidsjaar loopt uiteen van 62.000 euro bij zzp'ers tot 119.700 euro in het middenbedrijf, dat zelf nog altijd zo'n 25 procent minder productief is dan het grootbedrijf. Elke stap omhoog levert dus echt iets op, maar bijna niemand zet die stap.
Het rapport wijt dit aan drie factoren die elkaar versterken: moeite met het vinden van geschikt personeel, terughoudendheid bij het aannemen daarvan, en opleidingen die niet aansluiten op wat de markt vraagt. Wie via overname groeit, ontwijkt precies dat wervingsprobleem. Daar schreven we eerder over in ons artikel over groeien via overname, en de cijfers uit dit nieuwe rapport bevestigen waarom die route steeds populairder wordt.
Je buffer groeit, je investeringen niet
Een tweede knelpunt zit in het geld. Onderzoek van accountantsorganisatie SRA, gebaseerd op 7.061 jaarrekeningen van mkb-bedrijven, laat zien dat ondernemers hun investeringen op dit moment massaal uitstellen. Het eigen vermogen en de liquide middelen zijn toegenomen, maar er wordt juist minder geleend om te investeren. Bestuurslid Pieter van der Kwaak noemt dat zorgwekkend: stilstand in plaats van groei, terwijl innovatie volgens hem essentieel is voor de opgaven waar het mkb voor staat.
Herkenbaar? Wij schreven al eerder over hoe je omzet groeit terwijl je buffer verdampt. Dit rapport laat de keerzijde zien: bedrijven die wél een buffer hebben opgebouwd, durven hem niet aan te spreken. Beide situaties leiden tot hetzelfde resultaat, namelijk stilstand.
Er komt een productiviteitsraad, maar die helpt jou niet morgen
De onderzoekers dienen hun bevindingen niet voor niets zo gedetailleerd in. Het rapport vormt de basis voor de pas ingestelde Productiviteitsraad, die het kabinet moet adviseren over maatregelen om de nationale productiviteit en welvaart te beschermen. Dat klinkt hoopvol, maar zo'n raad werkt met beleidscycli van jaren, niet met de realiteit van jouw komende kwartaal.
Wacht dus niet op landelijk beleid om je eigen groeiprobleem op te lossen. De bedrijven die nu al doorgroeien, deden dat niet omdat de overheid ineens meehielp. Ze losten hun eigen wervingsknelpunt, financieringsknelpunt of opvolgingsvraagstuk zelf op, ruim voordat er een rapport over verscheen.
De opvolgingsgolf maakt het dringender
Circa 60 procent van het Nederlandse mkb is een familiebedrijf, samen goed voor ruim 2,7 miljoen banen en bijna 30 procent van de toegevoegde waarde. Deze editie van het rapport besteedt voor het eerst apart aandacht aan deze groep, en de conclusie is niet geruststellend. Veertig procent van de familiebedrijven heeft nog geen opvolger aangewezen, terwijl de eigenaren gemiddeld steeds ouder worden. De komende jaren wisselen naar schatting honderdduizenden bedrijven van eigenaar.
Voor jou als ondernemer betekent dat twee dingen. Ben je zelf op leeftijd, dan is nu het moment om een opvolgingsplan te maken, niet over vijf jaar. Ben je juist op zoek naar groei, dan liggen er de komende jaren overnamekansen bij bedrijven waarvan de eigenaar zonder opvolger zit. Wie daar nu op investeert, zoals wij eerder beschreven bij de fiscale voordelen van groene investeringen via de EIA, pakt twee vliegen in één klap: fiscaal voordeel én een voorsprong op concurrenten die nog stilzitten.
Wat je morgen anders doet
De cijfers uit de Staat van het mkb 2026 zijn geen reden voor somberheid, eerder een duidelijke waarschuwing. Bijna elk bedrijf dat blijft hangen in dezelfde grootteklasse, doet dat niet door pech maar door een optelsom van uitgestelde beslissingen: geen opvolger geregeld, geen investering gedaan, geen personeel aangenomen omdat het te veel gedoe leek.
Kijk deze week naar één concreet knelpunt in je eigen bedrijf. Is het personeel, dan is een overname misschien sneller dan werven. Is het je buffer, ga na waarom je hem niet aanspreekt en of die angst nog terecht is. Is het opvolging, plan het gesprek deze maand, niet als het te laat is. Het volledige rapport, inclusief alle onderliggende cijfers per sector, staat op de website van de Erasmus Universiteit Rotterdam en is ook te vinden via het CBS.